Co nowego na górskich półkach? I co zapowiadają w najbliższym czasie wydawcy? Lista poniżej. O wielu nadchodzących publikacjach dowiaduję się od nieocenionego Grzegorza Wachowiaka, który czyta chyba wszystko, co ukazuje się w literaturze górskiej. Bez jego wsparcia poniższa lista byłaby znacznie uboższa.
Opisy książek pochodzą od wydawców. Niestety zrecenzowanie każdej publikacji w oddzielnym poście przerasta moje skromne siły. Dlatego przy niektórych nowościach pojawia się krótka opinia, która musi zastąpić dłuższe omówienie.
NOWOŚCI
- Przypływy, odpływyNickBullock[Stapis]Nick Bullock to jeden z czołowych i najbardziej utytułowanych brytyjskich wspinaczy. Lwią część życia zawodowego przepracował jako funkcjonariusz i instruktor wychowania fizycznego w więzieniach, w tym również o zaostrzonym rygorze. Umiejętności wspinaczkowe szlifował w górach Szkocji i Walii, gdzie w świetnym stylu dokonał wielu przejść. Pokonał około pięćdziesięciu dróg w Alpach, często obierając za cel te najbardziej wymagające, rzadko powtarzane. Uczestniczył w dwudziestu trzech wyprawach w najwyższe góry świata z alpinistami takimi jak Jules Cartwright, Al Powell, Kenton Cool czy Andy Houseman. Jeśli akurat nie jest na wyprawie, rezyduje w Chamonix (zimą) albo mieszka w swoim vanie w północnej Walii (latem).
Przypływy, odpływy to nie tylko książka o wspinaniu. To zapis życia podporządkowanego jednej sile – górze, skale, ryzyku i samotności. To szczery, niekiedy brutalny obraz świata, w którym pasja staje się drogą, celem i ceną jednocześnie. Zdumiewająco piękne opisy przyrody nadają tej surowej narracji zaskakującą głębię i przestrzeń. Czyta się to z zapartym tchem – niezależnie od tego, czy kiedykolwiek miało się na sobie uprząż.
Na recenzję innej książki Nicka Bullocka, Echa, zapraszam tu – [klik]
TEKST_RECENZJI - Lekarz w himalajachLechKorniszewski[Stapis]
To historia wspaniałego okresu złotej ery polskiego himalaizmu z lat 1971–1996. Lechu vel „Kornisz” opisuje ją nie tylko z pozycji uczestnika, ale również lekarza i kierownika wielu wypraw. I jak w życiu, ogromne sukcesy przeplatają tragedie, a wyprawowa codzienność zostaje opisana z humorem i okraszona mnóstwem anegdot. Kapitalna lektura. (Leszek Cichy)
TEKST_RECENZJI - Korosadowicz. Biografia do końca górskaWojciechBajak[Wydawnictwo Witanet]Poruszająca książka autorstwa Wojciecha Bajaka, która przedstawia fascynującą historię życia Zbigniewa Korosadowicza człowieka gór, taternika, alpinisty, nauczyciela i założyciela Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. To pierwsza tak kompleksowa biografia Zbigniewa Korosadowicza, pokazująca nie tylko jego osiągnięcia, lecz także wartości, którym pozostał wierny przez całe życie.TEKST_RECENZJI
- Małe planety. O miejscach i ludziachPawełMackiewicz[Universitas]
Tematyka książki nie zamyka się, co mógłby sugerować tytuł i jego (zawarta we wstępie) wykładnia, w kręgu geografii literackiej. Dom, miasto, krajobraz stanowią tu raczej asumpt do snucia frapującej opowieści o tym, co dzieje się na styku geografii, biografii, krytyki literackiej i literatury, i o wzajemnych relacjach miejsc, ludzi i tekstów. Autora interesują spotkania, więzi i – często nieoczywiste – paralele, wynikające tyleż z doświadczenia wspólnej przestrzeni, co z czytania – z czytania, będącego odkrywaniem «miejsc wspólnych», tropieniem splotów i powiązań intertekstualnych. Zarazem zaproponowana tu lektura, podobnie jak charakteryzowane w książce pisarstwo Jacka Łukasiewicza, «nie fetyszyzuje granicy pomiędzy krytyką literacką a historią literatury – albo, ogólniej rzecz ujmując, literaturoznawstwem akademickim».
TEKST_RECENZJI - Planeta Hala. Opowieści z Hali GąsienicowejBeataSłama[Wydawnictwo Czarne]Gdyby porównać Tatry do Układu Słonecznego, okazałoby się, że jedną z jego najważniejszych planet jest Hala Gąsienicowa. Zupełnie oddzielna, z niezwykłą atmosferą, stanowi szczególną część tatrzańskiego mikrokosmosu. Jeżeli chce się poznać historię chodzenia po Tatrach, warto zacząć właśnie tutaj: usiąść nad Czarnym Stawem, spojrzeć na szczyty wokół, sprawdzić, jakie szlaki tamtędy biegną. Hala łączy różne części Tatr nie tylko geograficznie, ale i symbolicznie, za sprawą dawnych anegdot, opisów z przewodników i opowieści. To także miejsce, w którym każdemu chyba nasuwa się pytanie: dla kogo dziś są góry? By spróbować na nie odpowiedzieć, Beata Słama wraca do czasów, kiedy w Tatry wybierała się jedynie garstka ciekawskich, a wszystko, co widzieli, było nowe. Do czasów zachwytów nad pięknem krajobrazu, góralskim folklorem, błękitem goryczki i fioletem krokusów. Nie mogło w tej opowieści zabraknąć Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Mieczysława Karłowicza, Mariusza Zaruskiego czy Walerego Eljasza. Nie obyłoby się też bez opisów niezwykłych wycieczek Tytusa Chałubińskiego czy trudów wyprawy Bolesława Prusa. Planeta Hala to także historia miejsc, które stały się symbolami Tatr o wiele później, takich jak taborisko Rąbaniska, Murowaniec czy Betlejemka. I wreszcie to osobista historia samej autorki – warszawianki, która wybrała Zakopane.TEKST_RECENZJI
- Witkacy. BiografiaPrzemysławPawlak[Iskry]To próba ukazania skomplikowanej osobowości Stanisława Ignacego Witkiewicza jako jednostki nieprzeciętnej, prawdziwego Istnienia Poszczególnego. Jawi się on jako wszechstronny geniusz, a jednocześnie bohater niemal pozytywistyczny, morderczo pracowity, wymagający od siebie więcej niż od innych. Postać Witkacego została precyzyjnie osadzona w realiach epoki, w jej społeczno-politycznych, naukowych i historycznych kontekstach, zawsze z doskonałą znajomością źródeł, także tych dotąd niepublikowanych lub zapomnianych. Autor zdradza przy tym głęboką intuicję psychologiczną w odtwarzaniu stanów emocjonalnych swojego bohatera i kreśli jego portret z powieściową swadą, niemal jak Bolesław Prus, gdy pisał o Wokulskim.TEKST_RECENZJI
- Rzeczpospolita gór. Polski alpinizm egzotyczny w dwudziestoleciu międzywojennymHubertWierciński[Oficyna Naukowa]
Rzeczpospolita gór jest fascynującą opowieścią o ambicjach i sukcesach polskich wspinaczy oraz ich ucieleśnionym, wielopokoleniowym (roz)poznawaniu górskiego krajobrazu. Jednocześnie to opowieść o tym, czym w polskim dwudziestoleciu międzywojennym była nowoczesność i jak wpisywała się w nią ówczesna elita intelektualna Polski. Wreszcie, książka odsłania zawiłości kolonialnego myślenia w odniesieniu do zdobywania i opisywania odległych, a więc egzotycznych ziem i ludów.
Książka Huberta Wiercińskiego należy do nurtu antropologii historycznej, ale jednocześnie poza nią wykracza. Autor przygląda się źródłom i narracjom o nich nie jak historyk, ale jak antropolog. Znaczy to, że próbuje odpowiedzieć na pytania o zwyczaje, tradycje kulturowe i obrazy świata badanej epoki. Jednocześnie jest etnografem, który doświadcza na sobie – jako wspinacz przygląda się własnemu ciału i jego zmaganiom ze skałami i górami, próbując zrozumieć doświadczenie innych.
TEKST_RECENZJI - Speed Lady. Moja Korona Himalajow i KarakorumDorotaRasińska-Samoćko[Wydawnictwo Muza]Pierwsza i jedyna Polka, która zdobyła Koronę Himalajów i Karakorum. Rekordzistka szybkości. W zaledwie trzy lata, 2021–2024, stanęła na czternastu ośmiotysięcznikach, bez teamu sponsorskiego oraz wielkiego komercyjnego zaplecza.Przez Szerpów i ludzi gór nazywana z nieukrywanym szacunkiem i fascynacją: Speed Lady lub Iron Lady. Autorka zabiera czytelnika w podróż przez 14 najwyższych szczytów świata, pokazuje życie obozowe od kuchni, ale przede wszystkim mówi o drodze, którą pokonuje każdy, kto realizuje swoje, czasem ekstremalne pasje.TEKST_RECENZJI
- W stronę ciszy. Wielka wojna, Mallory oraz podbój EverestuWadeDavis[Wydawnictwo Agora]We wspaniałej historyczno-przygodowej opowieści opartej na latach drobiazgowych badań w archiwach, miesiącach spędzonych w terenie w Nepalu i Tybecie, Wade Davis odtwarza epickie próby zdobycia Everestu. Dzięki dostępowi do listów i pamiętników członków wypraw opowiada o heroicznych wysiłkach Mallory’ego i jego kolegów w obcym, zdradzieckim terenie i przy nieprzewidywalnej pogodzie, umieszczając zmagania wspinaczy w szerokim kontekście historycznym. W stronę ciszy to pięknie opowiedziana, bogata w szczegóły kronika pionierskich ekspedycji i ponadczasowy portret niepowtarzalnego pokolenia żołnierzy i alpinistów.TEKST_RECENZJI
- Tajemnicze Karkonosze. Sekrety schlingelbaude i spalonego schroniska PTTK im. Bronisława CzechaSzymonWrzesiński[CB Agencja Wydawnicza]Sensacyjna historia jednego z najbardziej znanych schronisk górskich w Karkonoszach, na szlaku na Śnieżkę. Tekst wzbogacają 93 zdjęcia i rysunki oraz wkładka z 16 kolorowymi grafikami i zdjęciami.TEKST_RECENZJI
- Spojrzenie z góry. Archiwum Wandy RutkiewiczBeataLisicka, dr Katarzyna Gębarowska (red.)[Muzeum Śląskie]Album towarzyszący wystawie o tym samym tytule, którą można było oglądać w Muzeum Śląskim w dniach 16.11.2023–23.06.2024.TEKST_RECENZJI
- Halny. Wiatr, który niesie obłędDawidGóra[Wydawnictwo Muza]Reportaż Dawida Góry to obiektywnie przedstawiony materiał na temat halnego. Zebrane fakty, przytoczone wydarzenia nie dają jednoznacznej odpowiedzi na odwieczne pytania: jak, i czy w ogóle, halny wpływa na człowieka. To opowieść o wypadkach, samobójstwach, przestępstwach, które prawdopodobnie nigdy by się nie wydarzyły, gdyby nie wiatr, który pcha ludzi w irracjonalne sytuacje. To również zapis wspomnień ludzi gór, m.in. ratowników TOPR-u i pracowników obserwatorium na Kasprowym Wierchu, którzy mierzyli się z siłą żywiołu, nieraz ponosząc klęskę.TEKST_RECENZJI
- Korporacja Everest. O zapaleńcach, awanturnikach i ich biznesie na dachu świataWillCockrell[Filtry]
Reportaż o procesie komercjalizacji wypraw na najwyższy szczyt świata. Dobrze ukazuje główny spór w środowisku: między purytanami, niegodzącymi się na wspinaczkę pełną płatnych udogodnień, a wyrozumiałymi, którzy uważają, że każdy ma prawo do góry. To także historia o wykluczeniu: o „obywatelach i obywatelkach drugiej kategorii”, a więc przewodniczkach, których klienci nie traktują z takim samym szacunkiem jak mężczyzn, oraz Szerpach, z powodów ekonomicznych skazanych na niebezpieczną pracę. Książka Cockrella stara się oddać sprawiedliwość wszystkim, którzy zginęli na legendarnym szczycie, niezależnie od tego, jakie były ich pobudki do podjęcia wyzwania.
Na recenzję książki zapraszam tu [klik].
TEKST_RECENZJI - Niedźwiedź szuka domuAnnaMaziuk[Wydawnictwo Czarne]Anna Maziuk dosłownie i w przenośni podąża śladami niedźwiedzi, by poznać ich skomplikowaną naturę, trasy wędrówek, zwyczaje. Przypomina, jak wyglądały pierwsze badania nad tymi zwierzętami, i przygląda się ich ochronie – nie tylko w Tatrach, ale także w Chorwacji czy na Słowacji. Opowiada historię tych, które skończyły w niewoli, a wreszcie zadaje pytanie: dla kogo groźniejsze jest międzygatunkowe spotkanie – dla człowieka czy zwierzęcia?TEKST_RECENZJI
- Kryminalne Zakopane. Najgłośniejsze zbrodnie PodhalaBeataSabała-Zielińska[Prószyński i S-ka]W książce opisano sześć najgłośniejszych zabójstw dokonanych pod Tatrami. Niewykluczone, że o wielu z nich wielu z nas gdzieś słyszało. Mało kto jednak poznał te sprawy od środka. Od strony tych, którzy odkrywali prawdę, tropili sprawców i w końcu wymierzali im kary.TEKST_RECENZJI
- Zofia Radwańska-Paryska (1901–2001). Próba biografiiKseniaSzczepanik-Ładygin[Wydawnictwo COTG PTTK]Zofia Radwiańska-Paryska „Kejsi” była taterniczką i narciarką, pierwszą kobietą w TOPR-że oraz pierwszą przewodniczką tatrzańską.Z wykształcenia botaniczka, pracowała przez wiele lat w Tatrzańskiej Stacji Naukowej Zakładu Ochrony Przyrody PAN, w której zajmowała się badaniami nad przyrodą Tatr i Podtatrza. Żyła sto lat. Jej biografia autorstwa Kseni Ładygin to niezwykła opowieść o romantycznych Tatrach lat międzywojennych, dramatycznych wyborach czasów okupacji i niełatwej rzeczywistościdrogiej połowy XX w.TEKST_RECENZJI
- Nasze ZakopaneBiankaRolando[Wydawnictwo Bosz]Bogato ilustrowana publikacja poświęcona wątkom tatrzańskim w twórczości najsłynniejszych polskich artystów związanych z Zakopanem, Tatrami i Podhalem: malarzy, grafików, rzeźbiarzy i architektów. Składają się na nią interesujące rozważania na temat wpływu Tatr na dorobek wybranych twórców oraz zbiór znakomitych prac – od malowniczych widoków przez zakopiańską architekturę po góralskie kostiumy. Podczas tej literackiej wędrówki po górach spojrzymy na leśne knieje, zielone doliny i spiczaste wierchy oczami takich malarzy jak Jan Stanisławski, Leon Wyczółkowski, Wojciech Weiss i Stanisław Witkiewicz, przyjrzymy się lokalnej ludności uwiecznionej przez Władysława Skoczylasa, Jana Gąsienicę Szostaka czy Zofię Rydet, poznamy też oryginalne realizacje rzeźbiarskie Antoniego Kenara, Antoniego Rząsy, Władysława Hasiora i Grzegorza Pecucha.TEKST_RECENZJI
- Wyjście z cienia. Szerpowie, Baltowie i triumf lokalnych wspinaczyBernadetteMcDonald[Wydawnictwo Agora]W książce Wyjście z cienia McDonald przybliża sylwetki Szerpów, Baltów, Ladakhowców i Hunzów, którzy od początku XX wieku odgrywają nieocenioną rolę jako przewodnicy, kucharze oraz organizatorzy wypraw. Autorka przygląda się mężnym działaniom lokalnych wspinaczy, którzy mimo gorszego sprzętu i odzienia, często zdobywali szczyty ramię w ramię z europejskimi himalaistami. Wśród nich wyróżnia się Tenzing Norgay, który w 1953 roku, jako pierwszy człowiek, stanął na szczycie Everestu wraz z Edmundem Hillarym.TEKST_RECENZJI
- Zakopane artystekNataliaBudzyńska[Znak]Malarki, aktorki, rzeźbiarki, tancerki, literatki. Artystki. Pisały przewodniki turystyczne, przyjeżdżały po literacki temat, odkrywały góralską sztukę, tworzyły teatry i prowadziły szkoły artystyczne. Tańczyły, tkały, pisały i grały. Zdobywały międzynarodowe nagrody. Przyjeżdżały na chwilę albo na zawsze, odpocząć lub pracować, na wakacje lub na leczenie. Zakopianki z urodzenia lub z wyboru. To one współtworzyły legendę stolicy polskich gór. Mimo, że w swoich czasach były tak samo rozpoznawalne, jak ich koledzy, dziś są dużo mniej popularne. Na szczęście w Zakopanem artystek powracają na ulice swojego miasta, by przypomnieć nam o swoim wkładzie w historię tego miejsca. Wielokrotnie nagradzana biografka Natalia Budzyńska, zapraszając nas do barwnego świata artystycznej bohemy sprzed stu lat, kreśli niezwykłe portrety kobiet, bez których Zakopane, jakie znamy dziś, nigdy by nie powstało.TEKST_RECENZJI
ZAPOWIEDZI
- Sam van Schaika Historia Tybetu (WAB; premiera: październik 2025)
- Reinhold Messner Pod wiatr. O czerpaniu siły z przeciwności losu (Bezdroża; premiera jesień 2025)
- Piotr Trybalski Tadeusz Piotrowski. Biografia (tytuł roboczy; Wydawnictwo Literackie; premiera 2025)
- Piotr Trybalski Bunt. O Polkach, które zdobywały Himalaje (Wydawnictwo Literackie; premiera 2025)
- Marta Wójtowicz Walter Bonatti (1930–2011) (Universitas; premiera: 2025)