Festiwal Literatury Górskiej jest częścią znanej wszystkim imprezy w Lądku-Zdroju. Konkurs na Książkę Górską Roku, organizowany w ramach festiwalu, to świetny wyznacznik tego, co piszczy w literaturze górskiej wydawanej w naszym kraju.
Ideą konkursu jest oczywiście wyróżnianie najlepszych publikacji poświęconych tematyce górskiej. Bywa to jednak i trudne, i dyskusyjne – każdy czyta przecież inaczej i czego innego szuka w książkach. Wśród konkursowych zgłoszeń – i to kolejna oczywistość – zdarzają się też publikacje słabe lub źle przygotowane. Ale KSIĄŻKI NOMINOWANE, czyli lista lektur, które zrobiły na nas, jurorach, największe wrażenie, jest w pewien sposób gwarancją jakości i pozwala odnaleźć się w gąszczu nie zawsze wartej czytania literatury górskiej. Zrobię tu jednak konieczny przypis, bo nazbyt często się o tym zapomina: nagrody i grand prix są wypadkową gustów jurorów (w tym wypadku 5–7 osób), a nie zero-jedynkową oceną wartości publikacji. Nie ma czegoś takiego jak książka najlepsza, choćby dlatego, że kryteria tej „najlepszości" są niejasne i bardzo rozmyte. Pod górkę, niestety, mają lektury mniej oczywiste (pod względem językowym, sposobu budowania narracji, tematyki), trudniej im po prostu zdobyć serca wszystkich jurorów.
Przyznam, że w lądeckim konkursie brakuje mi lektur niewpisujących się w mainstream twórczości górskiej, bytujących na jej obrzeżach. Książek, w których góry majaczą na horyzoncie, stanowiąc punkt wyjścia do eseistycznych rozważań. Trudniejsze w odbiorze teksty nie cieszą się zainteresowaniem masowego czytelnika i chyba dlatego są rzadko zgłaszane przed wydawców do konkursu. Na szczęście widać tu jaskółki zmian – na przykład coraz częściej na lądeckim festiwalu pojawiają się książki popularnonaukowe.
Osobną sprawą są kategorie konkursowe. Ich liczba, zakres gatunkowy to pięta achillesowa niemal każdej odsłony konkursu na Książkę Górską Roku. Przydział poszczególnych książek do odpowiedniej grupy zawsze wywołuje dyskusje, i to nie tylko wśród jurorów, lecz również czytelników i wydawców. Stąd zapewne tak częste zmiany w tej materii.
Tyle tytułem wstępu. W 2026 roku do konkursu na Książkę Górską Roku zgłoszono 51 publikacji. Poniżej ich zestawienie z podziałem na kategorie (kolejność alfabetyczna). W sierpniu pojawi się lista książek NOMINOWANYCH w każdej kategorii (to one walczą o Grand Prix), a na sam koniec – książki NAGRODZONE. W tym roku jury po raz kolejny przyzna nagrodę imienia Jacka Kolbuszewskiego dla najlepszej KSIĄŻKI SUDECKIEJ. Nagroda ma promować Sudety – region tyleż fascynujący, co mocno doświadczony przez historyczne zawirowania.
Książki zgłoszone do konkursu w 2026 roku
Albumy
- Karkonosze – uwiecznić ulotne Daniel Koszela (Księgarnia Libra)
- Kirgistan – gdzie góry dotykają nieba Damian Wojciechowski (Wydawnictwo Rhetos)
Biografie, eseje, szkice, opracowania naukowe i popularnonaukowe
- Biblia wspinania. Ćwiczenia praktyczne Martin Mobråten, Stian Christophersen (Wspinanie.pl)
- Górskie rozmowy. Ludzie, miejsca i historie z polskich gór Tomasz Habdas (Wydawnictwo Znak Koncept)
- Karpaty. Opowieść o pewnych górach Maciej Janowski (Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie)
- Kształtowanie sieci znakowanych szlaków turystycznych w Sudetach jako czynnik integracji regionu turystycznego Jacek Potocki (Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK)
- Lekarz w Himalajach Lech Korniszewski (Wydawnictwo STAPIS)
- O zwierzętach, które wybrały Tatry Tomasz Skrzydłowski, Magdalena Kwiecińska (Tatrzański Park Narodowy)
- Oddział Stanisławowski Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego 1876–1939 Dariusz Dyląg (Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK)
- Skoczylas w „Miejscu przy stole” Wojciech Denega (Wydawnictwo STAPIS)
- Tatry. Ścieżka życia Marek Grocholski (Centralny Ośrodek Turystyki Górskiej PTTK)
- Tybet. Historia Sam van Schaik (Grupa Wydawnicza Foksal / W.A.B.)
- Zew podróży. Góry, ludzie, kontynenty w obiektywie ekstremalnej kamery Jerzy Surdel, Andrzej Mirek (Wydawnictwo Annapurna)
Literatura fikcjonalna (powieść, opowiadania, poezja, dramat)
- Chata Wyklętych Emilia Szelest (Wydawnictwo Skarpa Warszawska)
- Ciemiężyca Maria Gąsienica-Zawadzka (Wydawnictwo Otwarte)
- Cień Ducha Gór Hubert Litwinionek (Wydawnictwo Ad Rem)
- Drugie dno Klaudia Muniak (Wydawnictwo Czwarta Strona)
- Gawra Grzegorz Brudnik (Grupa Wydawnicza Filia)
- Klątwa siódmej córki Aleksandra Seliga (Wydawnictwo Kobiece)
- Kotlina Agata Kunderman (Grupa Wydawnicza Filia)
- Nocny łowca Jarosław Szczyżowski (Wydawnictwo Znak Literanova)
- Od Murania mgła Agnieszka Szymaszek (Wydawnictwo Lira)
- Odysseia Wiatru Rafał Fronia (Wydawnictwo PLAN)
- Regiel Michał Śmielak (Wydawnictwo Skarpa Warszawska)
- Rota Grzegorz Brudnik (Grupa Wydawnicza Filia)
- Schronisko, które zostało zapomniane Sławek Gortych (Grupa Wydawnicza Foksal / W.A.B.)
- Sekret Sara Antczak (Grupa Wydawnicza Filia)
- Szaleństwo i śmierć spłyną z gór Maryla Szymiczkowa (Wydawnictwo Znak Literanova)
- Święto Karkonoszy Sławek Gortych (Grupa Wydawnicza Foksal / W.A.B.)
Literatura non-fiction
- Bez śladu Adam Bielecki, Dominik Szczepański (Wydawnictwo Adam Bielecki Team)
- Bunt. O Polkach, które zdobywały Himalaje Piotr Trybalski (Wydawnictwo Literackie)
- Buty same nie chodzą Tomasz Oleksak (Wydawnictwo AGAZAH)
- Nie dopytuj się. Historie z Bieszczadów. O kobietach, lesie i wężu w Dolinie Sanu Anna Kamińska (Wydawnictwo Literackie)
- Pod wiatr. O czerpaniu siły z przeciwności losu Reinhold Messner (Wydawnictwo Bezdroża)
- Przesunąć horyzont. 20 lat później Martyna Wojciechowska (Wydawnictwo AGORA)
- Przypływy, odpływy Nick Bullock (Wydawnictwo STAPIS)
- Trzy szlaki Paweł Dobrzański (Wydawnictwo LabTrekking)
- Urwany ślad. Zaginieni w amerykańskich parkach narodowych Jon Billman (Wydawnictwo Czarne)
- Znikająca kraina. Wędrówka przez góry Śląska Michał Zabłocki (Wydawnictwo Sploty)
Przewodniki i informatory
- Górskie Szlaki dla każdego Natalia i Maciej Bireccy (Wydawnictwo ExpressMap)
- Górskie szlaki. Przyjemność wędrowania w każdym wieku. 50 tras w polskich górach Dariusz Jędrzejewski (Wydawnictwo Bezdroża)
- Korona Europy. Przewodnik po najwyższych szczytach Starego Kontynentu Łukasz Supergan (Wydawnictwo Bezdroża)
- Lofoty. Przewodnik po najpiękniejszym zakątku Norwegii Marta Jaroszyńska (Wydawnictwo Bezdroża)
- Najpiękniejsze ferraty. Dolomity Brenta. Via delle Bocchette Roberto Ciri (Wydawnictwo Bezdroża)
- Patagonia – tam, gdzie rodzi się wiatr. Wydanie II Wojciech Lewandowski (Wydawnictwo STAPIS)
- Śląskie – Przewodnik Pełen Przygód Paweł Szpala (Paweł Szpala Fotografia)
Literatura górska dla dzieci
- Dolny Śląsk. Przewodnik dla dużych i małych Magdalena Kuchta – tekst, Adam Pękalski – ilustracje (Wydawnictwo Literackie)
- Górskie Szlaki dla dzieci Natalia i Maciej Bireccy (Wydawnictwo ExpressMap)
- Korona Polskich Gór. Dziennik młodego zdobywcy Justyna Zając, Krystian Zając (Wydawnictwo Bezdroża)
- TOPR. Niezwykłe spotkania psa ratownika Beata Sabała-Zielińska (Wydawnictwo Prószyński i S-ka)
- Wanda Marcin Bałczewski, Jakub Rotte, Zvyrke (Wydawnictwo Timof Comics)
